تبلیغات
کلاس توریسم - وجه تسمیه استانهای ایران مهشید بهرامفرد 3
 
طبیعت خالص ترین زیارتگاه خداست

وجه تسمیه استانهای ایران مهشید بهرامفرد 3

نوشته شده توسط :سیده مهسا مطهر
چهارشنبه 11 اردیبهشت 1392-09:00 بعد از ظهر


وجه تسمیه گرگان   

اعتقاد اغلب پژوهشگران بر این است که کلمه استر آباد از دو لفظ «استر» و «آباد» تشکیل شده و استر در زبان کردی به معنای ستاره و آباد (به معنای) «عمارت» است. در زمان زردشت که ایرانیان ستاره‌ها را مظهر نور مقدس می‌دانسته‌اند، این شهر را بنا کرده به این نام، نامیدند..[۱۱]

همچنین نام این شهر را برگرفته از نام استر همسر یهودی خشایارشا می‌دانند.[۱۲] خواجه ابوالحسن بیهقی در تاریخ خود از این شهر به لفظ استارباد(estarbad) یاد کرده است چنانکه نام کتاب معروف دکتر منوچهر ستوده یعنی «از آستارا تا استارباد» برگرفته از همین نوشتار بیهقی است.

در زبان پهلوی منطقه گرگان را وُرکان یا یا وِهرکانه و در زبان یونانی هیرکانیا (Hyrcania) و در زبان عربی جُرجان می‌گفتند. گرگان از مهم‌ترین منطقه‌ها در زمینه پژوهش‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی است. در کتاب مقدس وندیداد اوستا گرگان به عنوان نهمین سرزمین مقدس که اهورامزدا آفریده، ذکر شده است.

آثار بدست آمده از تورنگ‌تپه (۱۹ کیلومتری شرق گرگان فعلی) و شاه تپه (۱۶ کیلومتری غرب گرگان فعلی) نشان از حضور و توقف انسان در حدود ۵۰۰۰ سال قبل و در دوره نوسنگی دارد.

نخستین کاوش‌ها در حدود سال ۱۸۴۱ (میلادی) در زیر تپه‌ای مصنوعی در نزدیک شهر گرگان انجام شد که خزانه معروف استراباد در آن کشف گردید. کارشناسان برخی از اشیای موجود در آن خزانه را که شباهت بسیار با کشفیات تپه حصاردامغان داشته متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد و (نزدیک به ۵ هزار سال پیش) دانسته‌اند.

در اواخر سده ۱۹ در محلی به نام خرگوش‌تپه در نزدیکی گرگان امروز (در قسمت شمال شهر) نیز تحقیقاتی انجام شد، و در سال ۱۹۳۱ یک گروه آمریکایی از دانشگاه پنسیلوانیا به روستای معروف تورنگ‌تپه در ۲۰ کیلومتری شرق گرگان رفته و به کاوش و بررسی پرداختند و آثاری ارزشمند از تمدن قدیم در این منطقه یافتند. ۲ سال بعد در سال ۱۹۳۳، یک گروه باستان‌شناسی سوئدی به منطقه گرگان آمدند و پس از مطالعه حوزه رودخانه قره‌سو یا سیاه آب در شمال گرگان اعلام کردند بیش از ۳۰۰ تپه تاریخی در این منطقه وجود دارد که یکی از آن‌ها شاه‌تپه بزرگ یا اسلام‌تپه است که در ۱۵ کیلومتری شمال غربی گرگان قرار دارد.

در دوره ساسانیان دیوار تدافعی بزرگی در این منطقه به نام دیوار بزرگ گرگان ساخته شد که توسط باستان شناسان انگلیسی به مار سرخ شهرت یافته‌است.[۱۴] این دیوار بزرگ در سده ۵ میلادی تکمیل شد و بیانگر صنعت پیشرفته تدافعی آن دوران است.


وجه تسمیه لرستان    

تانیمهدومقرنچهارمهجریقمریهیچیکازمورخینقوموطایفه‌ایرابهنام «لر»درآثارخویشمعرفیننموده‌اندوسرزمینکنونی «لرستان»نیزبهنامامروزیخودمشهورنبودهاست. درگذشتههرقسمتازاینسرزمیندرحیطهحکومتحاکمانیبودهاستکهدرتاریخازایشانذکریبهمیانآمدهویاسنگنوشته‌هاییازآنانبهجاماندهاست.

مستوفیدراینخصوصمی‌نویسد:

«درزبدةالتواریخآمدهکهایناسمبرآنقومبهوجهیکهگویندآنستکهدر «مانرود»دهیاستکهآنرا «کرد»خوانندودرآنحدودبندیاستکهآنرابهزبانلری «کول»خوانندودرآنبند،موضعیاستکهآنرا «لر»خوانند،چوناصلایشانازآنموضعبرخاسته‌اند،ازآنسببایشانرا «لر»گفته‌اند

علاوهبرآن،بهزبانلریکوهپردرخترا «لِرِ»گویندولیبهسببثقیلبودن،کسرهتبدیلبهضمهشدهولُرگفتهمی‌شود. ازطرفیگفتهمی‌شودشخصیکهاینطایفهازاوبه‌وجودآمده‌، «لُر»نامداشتهاستولیآنچهازشواهدبرمی‌آیددلیلاولدرست‌ترمی‌نماید.

غیرازاینمطالب،طوایفیازساکنانشهرقدیمی «لور»رااستخریدرکتابالمسالکوالممالکچنینتوصیفکردهاست:

«لورشهریآباداناستوهوایکوهبرآنغالبست،ازجملۀخوزستانبود،اکنوندرشمارکوهستانمی‌دارند»

براساسمطالبذکرشدهاینطایفهبهقسمت‌هایشمالی (شمالخوزستانکهامروزهاستانلرستاناست)،کوچنمودهومحلسکونتجدیداینقومبراساسنامآنان «لورستان»نامیدهشدهکهبعداًکلمه «لور»به «لر»تبدیلشدهاست. اکنوننیزدرجنوبلرستانو 10 کیلومتریشمالاندیمشکمحلیاستکهبهنام «لور»مشهوراستوهماناستکهاستخریآنراحدّشمالیخوزستاندانستهومی‌نویسد:

«... وحدّشمالیآنسیمرهوکرخهولوراستتاباحدودجبالمی‌پیوندد

اینحدسممکناستصحیحباشدبهدلیلآنکهامروزروستاهایشمالوشمالغربیشوشبهنام «سگوند»مشهوراستو «سگوند»شاخه‌ایازایلسگوندلرستاناستکهسال‌هاپیشبهاطرافشوشمهاجرتنمودهوساکنگشته‌اندواکنوناینمحلبهنامآنانمشهوراست.


 

وجه تسمیه هرمزگان       

 

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

استان هرمزگان از لحاظ تاریخی دیرینه گی زیادی دارد. بندرها و جزیره های هرمزگان، در دوران های گوناگون پیش از اسلام اهمیت داشته و از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده اند. دریای پارس (دریای عمان و خلیج فارس)، که استان هرمزگان نیز در کنار آن قرار گرفته، از کهن ترین دریاهایی است که انسان شناخته است. ساکنان پیرامون آن، ازجمله مردم باستان هرمزگان، نخستین انسان هایی بوده اند که با فن دریا نوردی آشنا شده و به کشتی رانی پرداخته اند. دراین منطقه، دریانوردی و چیره گی بر راه آبی سبب پیدایش و رشد فرهنگ، بازرگانی دریایی و ایجاد دولت های با فرهنگ ازجمله ایلام شد.
ایلامیان از هزاره سوم پیش از میلاد صدها سال بر خلیج فارس و جزیره های استان هرمزگان، به ویژه جزیره های قشم، کیش، لارک، لنگه، و جاسک حکم رانی داشته و از آن ها به عنوان راه ارتباطی برای بازرگانی با هند باختری و درّه نیل استفاده می کرده اند.
مادهای آریایی نژاد، در آغاز سده 8هشتم پیش از میلاد، حکومت «ماد» را به وجود آوردند. این حکومت، در روزگار پادشاهی هووخشتره گسترش یافته توانمند شد و مرز جنوبی آن را کرانه های جنوبی دریای پارس تشکیل می داد. در این زمان هرمزگان تابع ساتراپی (استان) درنگیانه و بخشی از کرمان بوده است. در روزگار هخامنشی، به ویژه داریوش بزرگ، ایرانیان اندک اندک در کرانه ها و آب های دریاهای سیاه و سرخ نیز رخنه کردند. داریوش بزرگ، دریا سالار یونانی خود، اسکولاخ (اسکیلاس) را مأمور بررسی کناره های دریای پارس کرد. اسکولاخ و همراهانش تمامی جزیره ها و کرانه های دریای مکران، خلیج فارس، دریای سرخ و دریای باختر را در نوردیده و آگاهی های ارزنده ای به دست آوردند. این سفر دریایی از نظر بازرگانی و نظامی برای ایران سودمند بود، و باعث برقراری وابسته گی بازرگانی میان هندوستان و دریای باختر گردید. اشکانیان پس از چیره گی بر جانشینان اسکندر (سلوکی ها)، کرانه های خلیج فارس از جمله استان هرمزگان را بر قلمرو خود افزودند و در برابر رومیان، از دریای پارس و بین النهرین پاسداری کردند. در زمان ساسانیان، هرمزگان از مراکز مهم داد و ستد و پیوند بازرگانی به شمار می رفته است. چند سکّه نقره از این دوران در اثر کاوش هایی که در اسکله سازی «سورو» انجام گرفت، به دست آمده است.
در نخستین سال های حکومت اسلامی، کرانه های هر دو سوی دریای پارس، از جمله استان هرمزگان به دست مسلمانان افتاد. ابوهوریره، از یاران پیامبر (ص) در روزگار عمر- خلیفه دوم - بر بحرین و کرانه های باختری خلیج فارس دست یافت و از آن جا به کرانه های خاوری آن یورش برد و تمامی دریای پارس و بندرها و جزیره های آن را بر قلمرو مسلمانان افزود. پس از چیره گی عرب ها، دیلمیان نخستین دودمان ایرانی بودند، که بار دیگر بر سراسر جزیره ها، بندرها و آب های استان هرمزگان و دیگر نقاط خلیج فارس چیره شدند.
هرمزگان، عمان و بندرها و جزیره های آن به ترتیب در سال های 323 و 534 هـ . ق، توسط علی (عمادالدوله)، و احمد (معزالدوله) به قلمرو آل بویه ملحق گردیدند. حکومت آل بویه، در زمان عضدالدوله گسترش یافت و در تمام مدت حکومتشان، فارس و هرمزگان در قلمرو فرمانروایی آن ها بود. پس از دیلمیان، سلجوقیان کرمان از سال 454 تا 583 هـ . ق، بر منطقه خلیج فارس، از جمله استان هرمزگان و عمان تسلط یافتند. در دوران سلجوقی، از سوی فرمان روایان این خاندان، حاکمانی با عنوان«اتابک» به مناطق گوناگون ره سپار می شدند. اتابکان فارس برعمان، بحرین و کرانه ها و جزیره های خلیج فارس دریای عمان(مکران) دست یافتند و حکومت آنان تا 661 هـ . ق، بر فارس و هرمزگان بر قرار بود. دراین سال سلجوق شاه سلغری بر هلاکو خان مغول شورید، اما شکست خورد و حکومت فارس، هرمزگان و تمامی منطقه خلیج فارس به دست مغولان افتاد. در دوره فترتی که بین سپری شدن حکومت ایلخانان مغول و برآمدن تیموریان وجود داشت، حکومت هرمزگان و خلیج فارس با مظفریان بود. تیمور لنگ به سال 785 هـ . ق، سیستان را گشود و در یورش های بعدی خود، اصفهان، فارس، بوشهر، بندرها و جزیره های هرمزگان را به قلمرو خویش افزود. تیموریان تا سال 873 هـ . ق، که در ایران حکومت داشتند، خراج بندرها و جزیره های خلیج فارس و دریای عمان(مکران) را دریافت می کردند.
در سال 913 هـ . ق، ناوگان پرتغالی ها به فرماندهی البوکرک با گشودن مسقط که خراج گذار امیر هرمز بود، با سیف الدین، امیر هرمز به جنگ پرداخته و با شکست وی هرمز را تابع و خراج گزار پرتغال کردند. پرتغالی ها در جزیره های هرمز، کیش، بحرین، قشم، نابند، و . . . دفتر بازرگانی و چندین دژ نظامی ساختند. از مرگ آلفونسو دو آلبوکرک (در ذیقعده سال 921 هـ . ق)، تا روزگار شاه عباس اوّل (996
1038 هـ . ق) حکومتپرتغالدردریایپارستوانداشتودراینمدتمراکزبازرگانیدریایعمان (مکران) وخلیجفارس،چونکیش،چابهار،هرمز،مسقط، بحرین، قشم، جاسک، . . . به سبب ستم کاری آنان رو به ویرانی نهاد.
شاه عباس اوّل صفوی پس از جنگ با عثمانی ها تصمیم به آزاد ساختن جزیره های دریای پارس و بیرون راندن پرتغالی ها گرفت. شاه عباس بزرگ نه تنها بحرین را آزاد ساخت، بلکه جزیره های هرمز، کیش، قشم و بندرهای جاسک، چابهار, لنگه، . . . را از پرتغالیان پس گرفت. نادرشاه افشار (1149
1160 هـ . ق) درسال 1149 هـ . ق،بابیرونراندنافغانهاازایرانبرتمامیکرانههاوجزیرههایشمالیوجنوبیخلیجفارسچیرهشد. بامرگنادرشاهافشار،شورشیدوبارهسراسرکشوررا فرا گرفت و کریم خان زند با خواستاران پادشاهی به جنگ پرداخت و سرانجام در 1179هـ . ق، بر سراسر فارس، جزیره ها و بندر های خلیج فارس، . . . دست یافت و کارهای نیمه تمام نادر شاه را دنبال کرده و به پایان رسانید.

وجه تسمیه گیلان  

 

درباره نام "گیلان" و معانی واژه گیل نظرات مختلفی ابراز شده است. لغت نامه دهخدا گیلان را ماخوذ از واژه "گیل" به اضافه پسوند "ان" دانسته و افزوده است در پهلویGelanبه معنی مملکت گل ها و نزد یونانی هاGelaeو در اوستا نام ناحیتی به نام وارنا است.

فرهنگ فارسی معین این واژه را چنین تعریف کرده است: "گیلان[gelanگیل + ان] ناحیه ای در جنوب غربی بحر خزر مسکن قوم گیل، در قدیم قسمت کوهستانی گیلان را دیلم و مردمان آن را دیلمان می گفتند..."

"الکساندر خود زکو" نام این ایالت را برگرفته از واژه گیل می داند که در لهجه محلی مردم آن به معنای گل است و در واقع معرف سرزمینی باتلاقی است.

"را بینو" نام گیلان را مشتق از کلمه اوستاییVarenaنام ناحیه ای در شمال کوه البرز می داند که به مرور زمان در تلفظ به صورت گیلان در آمده است.

"عباس اقبال آشتیانی" در باره ساکنان گیلان می نویسد: "طایفه گیل یا جیل یا گیله یا گیلک و قوم دیلم، دو تیره از ایرانیان آریایی نژادند که از زمان بسیار قدیم در قسمت غربی ولایات ساحلی بحر خزر ساکن بوده و ایامی که قدرت به هم می رسانده اند، دامنه استیلای خود را از مشرق تا حدود گرگان و از شمال تا ولایت ازان (ماوراء ارس) و از جنوب تا حوالی قزوین می کشانده اند."

به هر صورت نواحی جنوبی دریای مازندران به دلیل اقلیم مناسب و وفور نعمت از دوران پیش از تاریخ توسط اقوام گوناگون برای سکونت مورد توجه بود. ساکنان گیلان در طی قرون گذشته گاه از مناطق جلگه ای و کوهستانی به عرصه های جنوبی تر مهاجرت کرده و برخی با امتزاج و اختلاط در گروه های نژادی جدید به حیات دیر پای خویش ادامه داده اند.


 

منابع و ماخذ :

 

مقاله تبریز در دانشنامهاسلامی

«آشنایی با تبریز؛ پیشینهتبریز». وب‌گاه دانشگاه تبریز. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

 

 

منبع: میراثفرهنگیاستانقزوین

زهرهپرینوش - سایتتبیان

کرماندرآینهگردشگری،سیدمحمدعلیگلابزاده]

آثارباستانیوتاریخیلرستان (جلدنخست): حمیدایزدپناه

2- ایلاموتمدندیرینهآن: ایرجافشارسیستانی،سازمانچاپوانتشاراتوزارتفرهنگوارشاداسلام



درباره وبلاگ:



آرشیو:


طبقه بندی:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


صفحات جانبی:


ابر برچسبها:


نظرسنجی:


آمار وبلاگ: