تبلیغات
کلاس توریسم - پدیده گلفشان
 
طبیعت خالص ترین زیارتگاه خداست

پدیده گلفشان

نوشته شده توسط :سیده مهسا مطهر
شنبه 4 دی 1389-11:37 بعد از ظهر

تھیه کننده: ھنگامه کرمی


گل فشان ھا، جاذبه ای ژئوتوریسمی

گل فشان از جمله پدید هھای جالب توجه در منطقه ساحلی خزر و دریای عمان
ھستند. ھر چند در نقاط دیگر دنیا نیز وجود دارد اما ھمبستگی این عارضه زمین
شناسی با منابع نفت و گاز آن را به پدید های جذاب در این دو حوضه تبدیل كرده
است. در كل تعداد گ لفشان ھای زمین بیش از 800 عدد نیست كه بیش از نیمی
از آنھا در اطراف این دو دریا قرار گرفته، بویژه تعدادی از آن در حوزه خزر در منطقه
جمھوری آذربایجان واقع شده است.
كارشناسان زمین شناسی و گردشگری بر این باورند كه در مورد گل فشان ھای
شمال و جنوب كشور تاكنون مطالعات سیستماتیك و ارزنده ای انجام نشده و از
آنجایی كه این پدیده از ارزش اقتصادی و گردشگری بسیار خوبی برخوردار است،
پیشنھاد می كنند تا این طرح به عنوان یكی از جدی ترین طرح ھا و برنامه ھای
مطالعات زمین شناسی دریایی ھمگام با گشایش انستیتوی زمین شناسی
دریایی در ایران مورد توجه قرار گیرد. داریوش ھوشمند یكی از كارشناسان زمین
شناسی استان سیستان و بلوچستان ایجاد زمین هھای رفاھی و امكانات اقامتی را
از مھمترین مسائل در شناساندن این پدیده م یداند و یادآور می شود: ھنوز بر روی
جنبه ای گردشگری منطقه از دیدگاه زمین شناسی كار چندانی صورت نگرفته است
و بدیھی است كه استفاده كاربردی از منابع گ لفشان به عنوان سرمایه ملی به
نفع ملت و كشور خواھد بود. ھفت گل فشان در منطقه چابھار وجود دارد كه
بزرگترین آنھا در جاده كھیر به تنگ واقع است، فرمانداری این شھر برای شناساندن
ھرچه بھتر این پدیده زیبا به مردم كشورمان و جذب دوستداران طبیعت و
گردشگرانی كه به این منطقه سفر می كنند، به احداث جاده آسفالته، توقفگاه
دارای سایه بان با سروی سھای بھداشتی، ھمچنین مخازن آب آشامیدنی و
فروشگاه برای ارائه مواد غذایی اقدام كرده است. منطقه آزاد چابھار نیز با برگزاری
تورھای مختلف، شناساندن گ لفشان نادر این منطقه را در دستور كار خود قرار داده
است. نكته حایز اھمیت در خصوص گ لفشان ھای منطقه بلوچستان این است كه
با وجود ویژگ یھای منحصر به فرد و بكری كه این پدیده خدادادی دارد و نسبت به
بسیاری از نمونه ھای مشابه خود در كشورھای آمریكای مركزی دارای ویژگی ھای
بھتری است متأسفانه بھره برداری لازم و بھینه از آن نشده است و انتظار م یرود با
توجه به مسئولان محلی و كشوری، اتخاذ تدابیر و ایجاد تسھیلات لازم در این
زمینه، بتوان به نحوی شایسته این پدید هھای جذاب را به عنوان جاذبه ھای بكر
گردشگری منطقه بلوچستان به ھموطنان و جھانیان معرفی كرد
(Mud Volcanics) گل فشان
500 متر از - گل فشان اغلب به شكل مخروطی بوده و از ارتفاع 2 متر تا حداكثر 400
اطراف خود و با قاعد های به قطر 20 متر تا حداكثر 3500 متر می باشد. این گل
فشان ھا تپه ای و دایره ای شكل ھستند كه دارای یك دھانه اصلی و چند دھانه
كوچكتر جانبی است، دھانه اصلی معمولاً در وسط گل فشان واقع شده و كاسه ای
یا تیغی شكل است و دھانه ھای جانبی، ثابت و دائمی نیستند.گاھی گل فشان ھا
فاقد انفجار بوده و برخی دائمی نبوده و بصورت دور های و چشمه ھای نبض دار
فعالیت دارند و از این حیث به آت شفشان ھا شباھت داشته كه به مراتب كوچكتر از
آنھا ھستند و خطر چندانی ندارند. فوارة گ لفشان فواره آب و بخار و گل م یباشد
كه بوسیله گازھای ولكانیك به سطح زمین رانده می شوند و در زمان انفجار
گل فشان از دھانه جریانی از گل و گاز به بیرون پرتاب می شود. ھمین پدیده می
تواند بوسیله گازھای نفتی در حال فرار صورت گیرد. گاھی نیز به توده ھای
مخروطی گلی اطلاق شده است كه بیرونزدگی آنھا حاصل آبگیری لایه ھای رسی
باشد. گل فشان ھا بی شباھت به گنبدھای نمكی نیستند و گاھی ھمراه آنھا
دیده می شوند و شاید بتوان آنھا را گنبدھای رسی نامید. نحوه عملكرد بدین صورت
است كه لایه ھای رسی بوسیله آب و گاز شارژ شده و ایجاد یك تنش عمودی از
پایین به بالا م یكند. این تنش زمانی كه بتواند به فشار لیتوساتیك غلبه كند در
طبقات بالایی ایجاد كمانش، و اگر فشار زیاد باشد آنھا را بریده وگاھی با صدای
انفجارگونه به سطح زمین می رسند و ایجاد مخروط گ لفشان را م ینمایند. معمولاً
این پدیده بیشتر در مناطقی اتفاق می افتد كه طبقات ھنوز تحت تراكم قرار داشته
و ردیف ھای ضخیم و ضعیف رسوبات تخریبی ترشیاری وجود دارد.زمین شناسان در
مورد زایش یك گ لفشان (لحظه تولد آن در اعماق زمین) چندان متفق القول نیستند.
برخی آن را پیامد روندھای خاص زمین شناسی می دانند و عده ای آن را به عوامل
دیگری نظیر وقوع زمین لزره و تغییرات فشار لایه ھای مرتبط می دانند اما ھمگی آنھا
در یك نكته متفق القولند كه عامل اصل بالا آورنده گل فشان به سطح زمین گازھای
موجود در تله ھای نفتی اعماق زمین ھستند و نیز این نكته كه گل فشان ھا در
10- مناطق دارای رسوبات جوان (جوان درمقیاس زمی نشناسی یعنی حدود 20
میلیون سال !!) و در نقاط ضعیت " مثلاً امتداد گسل ھا " بوجود آمده و به سطح
زمین می رسند.گل فشان، مخروطی در سطوح زمین یا كف دریا ایجاد م یكنند .
گاھی می توان قطعات سنگی با قطر 1 تا 2 متر را در مواد پرتابی یافت. دودكش
لوله باریك و یا نسبت ا عریض گل فشان به سمت پایین شبیه قیف برگشته است كه
از حوضچه پایین (درون زمین) تغذیه م یكند. حوضچه گل فشان دره ای حاوی
گل فشان ھای متعدد م یباشد.زمانی كه سه بخش سازنده گ لفشان آب، گاز و
نفت شروع به تراكم نماید، به علت تحرك بیشتر گاز و آب خیلی سریع به ھسته
گسل ھجوم می آورد. آب سنگ ھای ھسته چین را نرم كرده و بر اثر نفوذ گاز آب به
سمت بالا حركت كرده و از قسمت بالایی ساختمان ھای دیاپیری به صورت
چشمه ھای گاز خارج می شود.اگر ھم گاز زیاد باشد امكان خارج شدن، به بیرون
نداشته و در ھسته به مقادیر زیادی تراكم م ییابد به ھمین علت فشار حاصل در
ھسته چین به مقدار خیلی زیاد بالا می رود. بر اثر انفجار گاز نیروی كششی حاصل
می شود. فوران قوی باعث خروج مواد به سمت بیرون شده و قطعه سنگ ھای
ھسته و بخش ھای مجاور در اثر انفجار به بیرون می ریزد.در اغلب گل فشان ھا
انفجار با به وجود آمدن شعله گاز تا ارتفاع 300 متر و یا بیشتر ھمراه بوده و با
زبانه ھای گل ھمراه ھستند.
گازھای متصاعد در گل فشان ھا اختلافی با ذخایر نفتی ھمراھشان نداشته و
شامل تركیبات زیر است:
% 4 بین 85 تا 89 CH
% 2 حداكثر تا 10 Co
Co 2N
گل فشان ھای فعال سیستان و بلوچستان
در جنوب شرق ایران 20 گل فشان وجود دارد كه 5 مورد آنھا بین بندر جاسك و
میناب، 9 مورد بین چابھار و بندر جاسك و 6 مورد دیگر ھم بین چابھار و مرز ایران و
پاكستان بویژه شمال خلیج گواتر قرار گرفته است. مھمترین این گ لفشان ھا در 95
كیلومتری غرب بندر كنارك و در دشت كھیر نرسیده به روستای تنگ در زمینی
مسطح واقع شده و دارای سه تپه كوچك گ لفشان است كه یكی از آنھا شبیه
آتشفشان و در حال حاضر فعال است و بقیه آنھا نیز از چند سال قبل به صورت
غیرفعال درآمد هاند . در بلندای این تپ هھا، دھان هھایی به قطر چند سانتی متر وجود
دارد و از دھانه گل فشان كه در حال حاضر فعال است، به طور متناوب گل
خاكستری رنگ خارج شده و به سوی دامنه ھا سرازیر می شود. دوره تناوب این
پدیده نادر و زیبا ده تا پانزده دقیقه است كه این عمل با لرزش خاك ھمراه است و
گاھی به ھنگام خروج گل، صدایی ھمانند شلیك تفنگ از آن به گوش
می رسد.گل فشان ھای ایران بیشتر در جلگ ه ساحلی دریای عمان بخصوص
بلوچستان جنوبی تمركز دارند و بیشتر آنھا در حال حاضر فعالند، اما فعالیت آنھا در
فصول مختلف از سالی به سال دیگر تغییر پیدا م یكند. این پدیده بطور عمده در
فصول پرباران از جاذبه ھای نادر و دیدنی استان به شمار می رود. گل فشان ھا در
میان بومیان ساكن استان سیستان و بلوچستان و ھرمزگان به صورتھای مختلفی
تلفظ می شود. مردم منطقه گواتر، جلگه دشتیاری و شرق بلوچستان گ لفشان را
به لھجه محلی بوتن واھالی چابھار، كھیر و زرآباد آن را گل پاشان و ناپك به معنای
ناف زمین یا ناف دریا می نامند و در بین ساكنان شرق استان ھرمزگان نیز به آب
باد معروف است.
کوه گل افشان (چشمه گل افشان بندر تنگ؛ چابھار)
یکی از دیدنی ھای حیرت انگیز شھرستان چابھار، کوه ھای گِل افشان آن است
که مھم ترین آنھا در نقطه ای نزدیک به کُنارک به نام بندر تَنگ قرار دارد. کوه گل
افشان بندر تنگ با ارتفاع تقریبی 100 متر و قطر قاعده کمی بیش از 100 متر در
فاصله حدود 100 کیلومتری شھرستان چابھار قرار دارد. اطراف این کوه را بیابانی
وسیع فرا گرفته که ظاھرا این بیابان نیز ھمچون خود کوه ماحصل اتفاقاتی درون
زمین است. اطراف کوه به فاصله حدود 200 متر از کوه، چاله ای به عمق حدود 2
متر ایجاد شده که برای رسیدن به کوه باید وارد این چاله شد.
کوه گل افشان بندر تنگ؛ چابھار
بالا رفتن از کوه اگر فصل بارندگی نباشد؛ تقریبا راحت است. در بالاترین نقطه کوه
چاله ای به قطر کمتر از یک متر و به عمق حدود نیم متر وجود دارد که با گل
پوشیده شده است. در فواصل زمانی حدود یک دقیقه، مقداری گل با صدای خاصی
شبیه به ترکیدن یک حباب، از چاله خارج و به اطراف پراکنده می شود. احتمالا تمام
این کوه در طول سالیان دراز بر اثر فعالیت این چشمه ایجاد شده باشد. در کنار این
کوه، دو کوه کم ارتفاع دیگر وجود دارد که به نظر می رسد زمانی آنھا نیز گل
افشان بوده اند.
دھانه کوه گل افشان بندر تنگ؛ چابھار
نظرھای گوناگونی در مورد علت وجود این چشمه ھا ذکر شده که آنوبانینی
محتمل ترین آنھا را بیان می نماید. به علت نزدیکی زیاد این منطقه به اقیانوس ھند
و ھمچنین شکل خاص پوسته زمین در این ناحیه، پوسته اقیانوس با شیب بسیار
تندی در زیر این منطقه به داخل زمین فرو می رود كه باعث به وجود آمدن
فشارھای زیادی به پوسته زمین می گردد. فشار به وجود آمده باعث خروج آب و به
ھمراه آن گل و لای می شود. این عامل یكی از علت ھای بوجود آمدن گل افشان
ھا و چشمه ھای آب معدنی فراوان در این منطقه به حساب می آید.
سرد بودن گل و عدم وجود بخار به ھمراه آن تاییدی بر صحت ادعای ذکر شده
است. زیرا در مناطقی که پدیده ھای مشابھی به علت گرمای زمین و فعالیت ھای
آتشفشانی رخ می دھد، خروج آب گرم به ھمراه بخار طبیعی تر است.




درباره وبلاگ:



آرشیو:


طبقه بندی:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


صفحات جانبی:


ابر برچسبها:


نظرسنجی:


آمار وبلاگ: